[ระเบียบจัดซื้อจัดจ้าง] ลืม! รับรองสำเนา

สิ่งที่เปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด คือ การที่หน่วยงานของรัฐไม่ควรกำหนดคุณสมบัติหรือเงื่อนไขที่ไม่ใช่สาระสำคัญจนกลายเป็นการจำกัดการแข่งขัน เช่น การกำหนดให้ต้องเป็นตัวแทนจำหน่ายของผู้ผลิตในกรณีที่ไม่จำเป็น การกำหนดยี่ห้อหรือแหล่งที่มาของสินค้าโดยไม่มีเหตุผลรองรับ หรือการเรียกเอกสารบางประเภทที่กฎหมายไม่ได้กำหนดให้เป็นสาระสำคัญในการพิจารณา ทั้งหมดนี้มีเป้าหมายเพื่อให้ผู้ประกอบการที่มีความสามารถจริงสามารถแข่งขันได้อย่างเท่าเทียมกัน ไม่ใช่แข่งขันกันที่เงื่อนไขของเอกสารเพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน ว 114 ยังช่วยลดภาระของผู้ประกอบการอีกขั้น ด้วยการเปิดให้หน่วยงานของรัฐสามารถตรวจสอบข้อมูลนิติบุคคลผ่านระบบ e-GP แทนการเรียกสำเนาเอกสารที่ภาครัฐมีข้อมูลอยู่แล้ว ทำให้ลดทั้งต้นทุน เวลา และความผิดพลาดจากการจัดเตรียมเอกสารซ้ำซ้อน

อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการจำนวนไม่น้อยยังคงเสียโอกาส เพราะไม่ทราบว่าสิทธิของตนได้รับการคุ้มครองตามแนวทางดังกล่าว บางรายเห็น TOR ที่มีเงื่อนไขแปลก ๆ ก็เลือกที่จะไม่เข้าร่วมเสนอราคา ทั้งที่บางเงื่อนไขอาจไม่สอดคล้องกับแนวทางของคณะกรรมการวินิจฉัยฯ

ดังนั้น การศึกษาหนังสือ ว 214 ควบคู่กับ ว 114 จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของเจ้าหน้าที่พัสดุ แต่เป็นองค์ความรู้ที่ภาคเอกชนควรมี เพราะยิ่งเข้าใจหลักเกณฑ์มากเท่าไร ก็ยิ่งสามารถวิเคราะห์ TOR ได้อย่างถูกต้อง รู้ว่าเงื่อนไขใดเป็นสาระสำคัญ เงื่อนไขใดอาจเกินความจำเป็น และสามารถตัดสินใจเข้าร่วมแข่งขันได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

ท้ายที่สุด การแข่งขันที่เป็นธรรมไม่ได้เป็นประโยชน์เฉพาะผู้ประกอบการ แต่ยังทำให้หน่วยงานของรัฐได้รับสินค้าและบริการที่มีคุณภาพ ในราคาที่เหมาะสม ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญของพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีผู้ประกอบการจำนวนมากร้องเรียนเกี่ยวกับการจัดทำ TOR ของหน่วยงานภาครัฐที่กำหนดคุณสมบัติของผู้ยื่นข้อเสนอเกินกว่าความจำเป็น จนทำให้ผู้ประกอบการที่มีศักยภาพไม่สามารถเข้าร่วมการแข่งขันได้ ทั้งที่สามารถจัดหาสินค้าหรือดำเนินงานได้ตามความต้องการของหน่วยงาน

หนึ่งในกรณีศึกษาที่ได้รับความสนใจ คือ การจัดซื้อรถเก็บขยะของหน่วยงานแห่งหนึ่ง ซึ่งใน TOR กำหนดให้ผู้ยื่นข้อเสนอต้องเป็น "ตัวแทนจำหน่ายสี" ที่ใช้พ่นตัวรถ ทั้งที่สาระสำคัญของการจัดซื้อคือ "รถเก็บขยะ" ไม่ใช่ "สี" ที่เป็นเพียงส่วนประกอบของตัวรถ

เงื่อนไขดังกล่าวทำให้ผู้ประกอบการที่สามารถจัดหารถเก็บขยะได้ตามมาตรฐาน แต่ไม่ได้เป็นตัวแทนจำหน่ายสี ถูกตัดสิทธิ์ตั้งแต่ขั้นตอนการพิจารณาคุณสมบัติ ส่งผลให้การแข่งขันลดลง และเกิดข้อสงสัยว่าการกำหนดเงื่อนไขดังกล่าวเป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่จำเป็น

กรณีลักษณะนี้สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของหนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว214 ซึ่งกำหนดแนวทางว่า หน่วยงานของรัฐไม่ควรกำหนดคุณสมบัติหรือเงื่อนไขที่ไม่ใช่สาระสำคัญของพัสดุจนเป็นการจำกัดการแข่งขัน และหากมีการกำหนดเงื่อนไขดังกล่าว คณะกรรมการพิจารณาผลควรพิจารณาตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ยึดถือเงื่อนไขที่ขัดต่อหลักการแข่งขันอย่างเป็นธรรม

จากปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ในทางปฏิบัติ กรมบัญชีกลางจึงได้ออกหนังสือเวียนหลายฉบับ รวมถึง ว214 และ ว114 เพื่อกำหนดแนวทางที่ชัดเจนให้หน่วยงานของรัฐลดการกำหนดเงื่อนไขที่เกินความจำเป็น ลดการเรียกเอกสารที่ภาครัฐสามารถตรวจสอบได้จากระบบ และเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการสามารถแข่งขันได้อย่างเสรี โปร่งใส และเป็นธรรมตามหลักการของพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560

เอกสารอ้างอิง

- พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560

-หนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว214 ลงวันที่ 18 พฤษภาคม 2563 เรื่อง แนวทางปฏิบัติในการกำหนดคุณสมบัติของผู้ยื่นข้อเสนอ การกำหนดผลงาน การระบุคุณลักษณะเฉพาะของพัสดุหรือยี่ห้อของพัสดุ และการพิจารณาคุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอของหน่วยงานของรัฐกรณีการกำหนดสิ่งที่ไม่ใช่สาระสำคัญ

-หนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว114 (ฉบับที่เกี่ยวข้อง)

-กรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง แนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ